مصاحبه با حجت الاسلام سید محمد انجوی نژاد در خصوص سریالهای پخش شده در ماه مبارک رمضان از شبکه های تلویزیونی

تاریخ مصاحبه : سه شنبه 9/7/1387

خبرنگار : در میان خبرهای مربوط به سریالها اینطور ابلاغ می شود که گویا پخش سریال در شبهای ماه مبارک رمضان یکی از کمبودهای تاریخی رمضان بوده که چند سالی است به یمن صدا و سیما این خلاء پر شده – مثلا" در مجله ها و روزنامه ها وقتی می خواهند از این سریالها بنویسند طوری تیتر مطلب را به این نسبت سوق میدهند که دیدن این سریالها جزیی از برنامه افطار مسلمانان ایران است- تلویزیون سر سفره ی خدا- و یا یک سفره سنتی افطار در تصویر می بینیم که یک تلویزیون در ضلع شمالی قرار گرفته و کلا" اینقدر جدی در این مورد صحبت می شود که انگار ساخت سریال در رمضان را از آیات قرآن استخراج کرده اند. نظر شما راجع به ضرورت پخش سریال در ایام ماه رمضان چیست؟

حجت الاسلام انجوی نژاد: __افراط و تفریط توی همه چیز, دینی نیست به هر حال تلویزیون هم یکی از قسمتهای زندگی امروز ما شده – در خیلی از خونه ها نقش یکی از افراد خونه رو بازی می کنه. و پرحرف ترین فرد اون خونه ست– بیشتر از همه حرف داره و جذابترین فرد اون خانواده تلویزیونه. اگه الان بگیم که سریال پخش نکنن و بزارن مردم به عبادتشون برسن– این یه مقدار دور از واقعیته– یه قسمتش هم بحث تلویزیونه– سیستم فرهنگی ما الان خیلی مشکل داره – در سریالها اولا" نیاز به تعدد نیست. می تونیم یکی دو سریال داشته باشیم- الزاما" همه کانال ها نباید سریال داشته باشن – مثلا" من فکر می کنم اگر به جای سریال بزنگاه سر شب, این سریالهایی که تو طول سال پخش می شه پخشش هم موفق بوده مثل ترانه مادری, اونا رو پخش می کردن خیلی تاثیرش بیشتر بوده- معنویتش هم بیشتر بوده, تعجی می کنم چرا ترانه مادری باید تو سال پخش بشه, بازیگران قوی تر بازی کردن- یه سریال آبکی مثل همین که داره کشدار می شه.- سریال تو ماه رمضون یه مدتیه باب شده- سریال تو ماه رمضون یه تیتراژ خاص پیدا کرده- الان دیگه کیلویی شده- هیچ چیزی دیده نمی شه- نه فیلم نامه قوی- هیچی- میزانش باید یه میزان متعادلی باشه- یه جوری باشه کسانی که نشستند مسجدروهامون از مسجد رفتن باز ندارد- برای کسانی که مسجد نمی رن هم مطلب داشته باشه- یه پیام مثبت داشته باشه- پیام مثبت الزاما" این نیست که ما قبر و قیامت نشون بدیم- نکیر و منکر رو نشون بدیم که اینا افتادن به جون گنه کار و دارن پدرشو در می یارن- همه فکر می کنن منظور ما از پیام مثبت اینه- نه ما خیلی ایده آل فکر نمی کنیم- نه همینطور واقع بینانه می گیم ترانه مادری بهتر از این داستان بزنگاه هست- یا حتی اون سریالهای دیگه- همون سریالی که جمعه شبکه دو پخش می کنه بعضی وقتها من می بینم- دختری که نویسنده هست- همون مرگ تدریجی یک رویا- اینا خیلی قوی تره – بهتر بازی شده- بهتر کار شده و پیامهای بهتری هم داره- به نظرم مرگ تدرجی یک رویا از روز حسرت هم بهتره – چیه روز حسرت نه فیلم نامه داره نه هیچی بازی کردن دیگه- به این نتیجه می رسیم که دیگه اینا کلیشه ای شده– یعنی همه منتظر سریال خیلی آبکی تو ماه رمضونن توقع سریال قوی رو ندارن- ولی ما توقع مان اینه که بیشتر مایه بزارن- بیشتر کار کنن- تو برخی از مطبوعات نوشته بود- این چهل روز مانده به رمضون شروع الان هم هنوز بعضی هاشون هم زمان دارن کار می کنن- تو دو سه تا سریال توی سالهای قبل رسما" آموزه های هالیوودی بود.

پرداختن تلویزیون به دین در قالب سریال هایی که پخش می شود را چگونه ارزیابی می کنید؟

__ خوب طبیعتا" دین عمیق که نیست- دین را در حد متوسط یک جامعه توسریال می شه بیان کرد- ما نمی تونیم مثلا" برنامه های شبکه چهار رو سریالی کنیم- بعضی سریالها خوبه, بعضی بده- دین را نمی توان از طریق سریال آموخت- دین یک مفهوم عمیق تری دارد- ما می تونیم محسنات اخلاقی و سیئات اخلاقی رو با سریالها بیان کنیم- ولی دین عمیق تر از این سریالهاست.

بنا به گفته ی مشاور و مدیر مذهبی شبکه یک به دلیل تاثیر گذاری آموزه های دینی در قالب اثر نمایشی, زمینه لازم را برای آموزش مسائل مذهبی فراهم می کنند, به نظر شما وقتی قرار است آموزش مسائل مذهبی باشد, موضوع شیطان- عالم برزخ و مسائل ماورایی در دین اسلام چگونه می تواند در اولویت کار رسانه ای قرار گیرد؟

__ شیطان- عالم برزخ- باید در همان محدوده آیات و روایات مطرح شود- نه کمتر نه بیشتر- اینا دیگه فیلم نامه نیست که بخوان کشش بدن- به سریال باید از دیدگاه دین نگاه بشه هر جاش هم آموزه های هالیوودی است باید جلوش رو بگیریم. تو این سریالهای جدید الان ایراد نداره- نمی شه زیاد گیر بدی, کارگردان اینارو ساخته مرجع تقلید که نساخته- بهتر از سریالهای سال قبل است. تا الان مشکل خاصی نداره- از نظر اینکه انحراف به سمت هالیوودیش- به سمت مسیحیت منحرفش کمتره بهتر از سالهای قبله- به نظرم جای گیردادن نداره اونقدر تاثیر منفی نداره که بخوایم گیر بدیم- زیاد هم نباید مو را از ماست بکشیم بیرون.

مسئولین تلویزیون برای توجیح برنامه های خود, حالا هر برنامه ای که باشد- استقبال مخاطبان و پربیننده بودن آن را دلیل می آورند که در این موقع برخی از مخالفان زیاد به ادامه انتقاد خود نمی پردازند و اصلا" در برخی موارد جرات نمی کنند در مقابل اینگونه رفتار مدیران تلویزیون واکنش نشان دهند. نظر شما راجع به اینگونه دفاع تلویزیون از برنامه هایش چیست؟

__ یه آماری گرفته بود تلویزیون از سریالهای ماه رمضان- روز حسرت اول شده بود با 87 درصد رای- مثل هیچکس دوم با بیش از 70 درصد سریال شبکه پنج با ...درصد و این طنز بزنگاه هم چهارم شده بود با 54 درصد. چیزی که میگن با آمار خودشون هم جور در نمی یاد- مردم ما را خیلی جاهل فرض کردند. کارشناسی اصلا" نیست- اینا کسایی هستند که زنگ می زنن به صدا و سیما- آمار گرفتنی است آمار استخراجی است نه نشستن و انتظار کشیدن که مردم بیان آمار بدن- تمام مدارس ما تمام شهرها باید نظر بدن راهنمایی, دبیرستان, ابتدایی باید نظر بدن- لذا این آمار اصلا" مستند نیست- ثانیا" فرض می کنیم مخاطب استقبال کنه دو تا مطلب هست یکی اینکه عوام از هر چیزی استفاده می کنن- بله میگن آقا اگه یه سریال پخش کنیم یه چیز زشتی باشه, صحنه دار باشه, مردم استقبال می کنن- بعضی ها نظرشون اینه- ما هم چنین نظری در مورد مردم ایران نداریم- ولی نظر ما اینه به قول مقام معظم رهبری به عوام ما خط می دیم- ما یعنی رسانه ها- عوام ما اگر به جای فوتبال والیبال تبلیغ می کردیم والیبال دوست داشتند- حال تو ورزش داریم می گیم- ما هستیم که می گیم بازیگران محبوب رو تو چه فیلم هایی استفاده بشن- همین فیلم نامه خیلی آبکی رو می تونیم قوی بنویسیم, از بازیگران محبوب استفاده کنیم عوام استقبال کنن. به هر حال ما نباید زیاد تاکید داشته باشیم که اون چیزی رو بسازیم که عوام استقبال کنن. ولی ما هستیم که به عوام خط می دیم که از چه چیزی و به چه میزان استفاده کنن.

معرفی تیپها و شخصیت های مذهبی جدید- مثلا" بازیگری که تا حالا نقشهای مشخصی را بازی کرده که اغلب آنها به دور از یک شخصیت مذهبی خاص است را می آورند و یک آدم متفاوت مذهبی معرفی می کنند. نظر شما در مورد این تفاوت ها و این معرفی تیپهای متفاوت مذهبی و میزان واقعی بودن و نمود عینی داشتن این شخصیت پردازی ها چیست؟

__اگر قراره یه انسانی را بهش نقش قدیس یا قدیسه ای را بدیم, باید طوری باشه که اون شخص زیاد تابلو نباشه- اونا یه شخصیت حقیقی هم در جامعه دارند-  اگه یه شخصی در جامعه با حالت مبتذلی حرکت می کنه و ما بیایم به اون نقش قدیس یا قدیسه رو بدیم, این برای جوانهای ما ایجاد پارادوکس می کنه- یه جور دوگانگی ایجاد می شود, یه جور ترویج ریاکاریه- البته خیلی ریشه ای بحث نمی کنیم- مثلا" میگن آقا ما دختر چادری یا مذهبی از کجا بیاریم- نمی یان آقا- پدرشون اجازه نمیدن- اینا به هر حال بحثیه- ولی ما می گیم کسی نباشه که خیلی تابلو باشه- بعضی از هنرپیشه ها اینترنت پر از عکسای مختلفشونه- نمی دونم تو دست مردم پر از عکساشونه- اینا رو من به نظرم می رسه در نقشهایی که خیلی مذهبی است ازشون بازی نگیرن- یا از همه بدترش این که با همون قیافه جلو مردم وارد ساختمان تولید می شن یه دفعه می ره تو عالم فیلم- ببینید اگه قرار تاثیر داشته باشه تو مسائل دینی ما به نفس هم اعتقاد داریم یه نفر باشه نزدیکی بیشتری به این کارا داشته باشه- من دیگه اینطور فکر نمی کنم از تو حوزه علمیه بیان یا مثلا" از تو خواهران کانون- خوب نمی یان اینا- بحث ما اینه یه کسی نباشه اینقدر تناقض داشته باشه, یه کسی رو بزارن که کمتر تو ذهن مردم تناقض ایجاد بشه.

مواضع موافقان و مخالفان این رویکرد تلویزیون مشخص است. موافقان به شدت ذوق زده هستند و این رویکرد به دین را همان نقطه شروع پیشرفت هنری و عبور جسورانه و سریع از خط قرمزهایی می دانند که تا الان مانع پیشرفت آنها بوده. و مخالفان هم اغلب نگران انحرافاتی هستند که به نام دین اسلام در این سریالها وجود دارد که البته نسبت به گروه موافقان صدایشان زیاد شنیده نمی شود و باید برای فهمیدن نظر آنها زیاد جستجو کنی. اما موافقان تمام ویترین روزنامه فروشیها را مزین به تعریفهای اغراق آمیز خودشان از این سریالها کرده اند.- صدا و سیما و مطبوعات بخصوص مطبوعات تخصصی سینمایی و تلویزیونی کمتر به نظر مخالفان می پردازند مطبوعات که اصلا" آنها را به محفل گفت و گو و تحلیل های یه جانبه خود دعوت نمی کنند- این فضایی است که وجود دارد, در این فضا مخالفان که حرفهای جدی دارند و ثابت می کنند که این رویکرد خلاف دین است. چگونه باید با این انحرافات مقابله کنند؟

__ پشتوانه ای لازم بود- مثلا" هر چند وقت یک بار ما انتقاد می کردیم به صدا و سیما یه عده ای می گفتن صدا و سیما زیر نظر رهبری است و فلانی به رهبری ایراد می گیره و ضد مرجعیته. صحبتهای اخیر رهبری این شبهه چندساله رو که البته ما می دونستیم اینه و برخی که اونا هم می دونستن اینه, ولی داشتند سوء استفاده می کردن. خب آقا گفتن باید نقد بشه. تمام نهادهایی که زیر نظر رهبری اند مصون از نقد نیستند- ایشون مصداق صدا و سیما رو آورند و گفتند "نقدهایی که هست اینگونه است یه عده چون زیر نظر منه نقد نمی کنن که من خراب بشم یه عده نقد نمی کنن چون زیر نظر منه. هر دوتاش اشتباست"- خب ببینید طبیعیه هر مجموعه فکر می کنه درست کار می کنه, تریبون رو به کسی که نقد می کنه نمی دن, ما هم اگه باشیم شاید همین کارو بکنیم- اینا طبیعیه- اینجاست که باید یه مجموعه سومی باشه که همین شورای نظارت ظاهرا" همین کار رو می کنه- که اخیرا" همین نامه ای که نوشتن برای صدا و سیما برای توقیف سریال بزنگاه ما را از او جهت ناامید کرد: اول از این جهت که شورای نظارت صدا و سیما عقلانیت کافی به خرج نداده که تقاضا کرده سریال بزنگاه قطع بشه- قطع شدن سریال که خیلی بدتر از ادامه دادنشه- طبعاتی که در جامعه ایجاد میکنه- بچه هایی که به این سریال دل داده بودند- همه می گفتن قطع شده چون دین دارها اعتراض کردن. الان دبستانی های ما با تکه کلامهای سریال اخت پیدا کردند- شورای نظاتی که نصفه ماه رمضون می یاد میگه سریال باید قطع بشه من صلاحیت عقلی شو زیر سوال می برم- اصلا" این شورا معلوم نیست از کجا اومده این اولا" از جهت دوم اصلا" صدا و سیما اهمیت نداد به این نامه- تشکر کرد انگار مثلا" یه پیشنهادی داده, تشکر می کنیم از اینکه حساس بودید و سریال رو تعقیب می کنید. بعد هم مثلا" یه سری از دیالوگ ها رو حذف کردند- آخر سریال هم مشخص دیگه دو تا قسمت آخر سریال چهار تا شعار مطرح می کنن- یه عده هدایت می شن- یه معتاد ترک می کنه- فکر می کنن پیام تربیتی دادند- پیام تربیتی رو توی اون بیست و هفت هشت قسمت دادن- پیام تربیتی اونی که در ضمیر ناخودآگاه انسان واقع می شه و جزء رفتار انسان می شه نه اینکه بگیم حالا اعتیاد بده- نگاه کنید چقدر درد کشید, توبه هم کرد- حالا هم نماز می خونه- این هم شده نحوه پیام رسانی- به نظر می رسه که شورای نظارت نمی تونه این جایگاه رو داشته باشه, باید یه نهاد سومی باشه ما یه دونه برنامه نود می خوایم برای کلا" فرهنگمون یه آدم اینطوری که یه تریبونی داشته باشه. فرهنگ ما رو ببره زیر سوال از سازمان تبلغات گرفته تا حوزه تا روزنامه ها و صدا و سیما- یه هم چین آدم بیاد نقد کنه- حال می گن حوزه فرهنگ خیلی وسیع تر از فوتباله چه جور نودی می خواین- حالا تو یه قسمت حداقل ندارید- اصلا" تو این قسمتی که می خوان بذارن هیات های مذهبی باشه مارو نقد کنن, از ما شروع کنن. ما راضی هستیم اینطوری.

یکی از توجیهات دیگری که هست اینه که وقتی مشکل و معضلی در جامعه وجود دارد رسالت رسانه ایجاب می کنه که آن معضل نشان داده شود- نشان دادن معضلات اجتماعی آن هم به شیوه رایج کارگردانها از منظر اخلاقی چه حکمی دارد؟

__اگر آموزش نده و قبح گناه رو نریزه اشکال نداره- بعضی از کارهای بد رو می خوایم نقدش کنیم تو صدا و سیما اینقدر با یک بیانی به تصویر می کشیم که قبح عمل از بین می ره. مثل مثلا" طنز کردن اعتیاد- یه آدم بامزه هم می تونه معتاد باشه دخترش رو هم دوست داشته باشه- پدر خوبی می تونه باشه- یا مثلا" کلماتی- مثل سالها پیش که این بهروز خالی بند پخش می شد- گفتم آقا چرا اسم این خالی بنده- این کلمه مستهجن بنام دروغ که می فرمایند دروغ و غیبت از مومن مثل هفتاد بار فحشاء با مادرش در خانه کعبه است. اسمش رو گذاشتند خالی بندی- بچه های ما دیگه نمی گن دروغ میگن خالی بندی- باز خالی بستی- وقتی میگه خالی چهره ش باز میشه- شخص احساس می کنه یه چیز طنزه- اینا می شه ریختن قبح گناه و خیلی چیزهای دیگه- مثلا" نحوه نگاه به زنی که دارای حجب و حیاء و فروتنی باشه این تو سریالها کمتر دیده می شه- زنی که هر وقت عصبانی شد سرش رو بندازه پائین نه اینکه چشاشو بدره نگاه کنه- اگه آموزش باشه- برای عبرت باشه. اشکال نداره.

جایگاه نظارت برون سازمانی به سریالها چگونه باید باشه؟

__ باید یه شورایی باشه- یه شورایی باشه حقوق بگیره- ساختمان داشته باشه- میگن این شورا را داریم اگه دارین کو؟ ببینید حرف زیاده ما مثلا" صحبت می کردیم با یکی از مسئولین تهران میگن آقا این شورا را داریم نماینده مراجع هستند- دارند میان- کار میکنن, مشکل از کجاست نمی دونم- فیلم نامه ای می یاد اینجا و بررسی می شه, اوکی می کنند- نماینده آیت الله فلان هستند اوکی دارن می دن- مقام معظم رهبری فرمودند برخی از توجیهاتی که صدا و سیما داره درسته و برخی هم درست نیست- بنابراین نمی شه گفت هر چی منتقدین می گن درسته.

به نظر شما تولید کنندگانی که به مسائل و موضوعات دینی- انقلابی, در سابقه کارشان زیاد علاقه نشان ندادند و یا اگر دادند بسیار سلیقه ای بوده, علت چیه که وقتی قرار است در حوزه دین با این چنین پرداختی کار شود, این قدر با علاقه می آیند و کار می کنند و در توجیح کارشان هم مثلا" خیلی مذهبی می شوند و پز مذهبی به خودشان می گیرند علت این علاقه چی می تونه باشه؟

__ آدم نباید از کارگردانها- تهیه کننده ها- تولید کننده ها توقع داشته باشیم که متخصص امور دینی باشن- نباید آدم فکر کنه با نوشتن حجت الاسلام فلانی تو تیتراژ به عنوان کارشناس کار دینی تموم شده- این چقدر با مقوله هنر آشناست اصلا" واقعا" هر حجت الاسلامی حجت است برای اسلام- این روش بحث- بنابراین ما باید منتظر شورایی باشیم . این شورا وقتی باشه- هر کارگردان- هر فیلم نامه هر تولید کننده که می خواد بیاد زحمت بکشه برا دین, از این فیلتر بگذره و انحراف در دین ایجاد نکنه ما باید استقبال کنیم.