|
|
|
مرقد مرقد شريف حضرت فاطمه معصومه (س) (در ميان بقعه مبارکه ) با بلندي 1/20 و طول و عرض 2/95 در 1/20 متر قرار گرفته و با کاشي هاي نفيس و زيباي زرفام (آغاز قرن هفتم ) پوشيده شده است . گرداگرد مرقد منور , ديواري به بلندي دو متر و طول و عرض تقريبي (4/80 , در , 4/40 ) قرار دارد که در سال 950 بنا گرديد و با کاشي معرق آراسته شد . که اکنون اين ديوار با ضريح مشبک از جنس نقره پوشيده شده است سير تاريخي مرقد پاک آن حضرت از اين قرار است : در سال 605 هجرى «امير مظفر احمد بن اسماعيل» بزرگ خاندان آل مظفر، بزرگ ترين استاد كاشى ساز آن زمان «محمد بن ابى طاهر كاشى قمى» را به كار ساخت و پرداخت كاشى هاى متنوع مرقد واداشت. او به مدت هشت سال به اين كار مشغول بود تا سرانجام در سال 613 كاشى هاى مرقد آماده و كار گذاشته شد. و اخيراً در سال 1377 شمسى مرقد مطهر به شكل جديد كه آميخته اى از كاشى و سنگ است تجديد بنا شد و همچنين ديواره هاى داخلى با سنگ مرمر سبز آراسته گرديد.
ضريح در سال 965 هجرى شاه طهماسب صفوى، در چهار طرف مرقد ضريحى آجرى آراسته به كاشيهاى هفت رنگ و كتيبه هاى معرق بنا نمود و در اطراف آن منافذى باز بود تا هم مرقد ديده شود و هم زائران نذورات خود را داخل ضريح بريزند. در سال 1230 هجرى قمرى فتحعلى شاه همان ضريح را نقره پوش كرد كه اين ضريح به مرور زمان فرسوده شد و در سال 1280 ضريحى كه از نقره ضريح سابق و نقره هاى موجود در خزانه ساخته شده بود به جاى آن نصب گرديد
گنبد اولين گنبدى كه «پس از سايبان حصيرى موسى بن خزرج» برفراز تربت پاك فاطمه معصومه (س) بنا شد، قبه اى برجى شكل بود كه به همت حضرت زينب دختر امام جواد (ع) از مصالح آجر و سنگ و گچ در اواسط قرن سوم هجرى ساخته شد. به مرور زمان و پس از دفن بعضى از بانوان علوى در جوار فاطمه معصومه (س) دو گنبد ديگر در كنار گنبد اول ساخته شد . اين سه گنبد تا سال 447 هجرى ى برقرار بودند تا اين كه در همان سال «مير ابوالفضل عراقى» (وزير طغرل كبير) به تشويق شيخ طوسى (ره) به جاى آن سه گنبد، گنبد مرتفعى ، آراسته به نقشهاى رنگ آميزى و تزيينات آجرى و كاشى بدون ايوان و حجره بنا نهاد، كه تمام قبور سادات وآن بانوان را فرا مى گرفت. در سال 925 هجرى قمرى همين گنبد به همت «شاه بيگى بيگم» دختر شاه اسماعيل تجديدبنا و سطح خارجى گنبد با كاشى هاى معرق آراسته گرديد. ضمناً ايوان رفيع با دو مناره در صحن عتيق ساخته شد. نهايتاً در سال 1218 هجرى همزمان با سلطنت فتحعلي شاه قاجار گنبد مطهر با خشت هايى طلايى تزيين شد كه تا سال 1379 شمسى باقى ماند. درسال 1380 به علت تخريب ظاهر گنبد و جهت جلوگيرى از وارد شدن صدمات ديگر به ساختمان گنبد به همت توليت آستانه مقدسه حضرت آيت الله مسعودى خمينى اقدام به بازسازى و تعميرات اساسى گنبد حرم مطهر شد و به اين جهت خشت هاى طلايى سابق جمع آورى گرديد كه اين طرح گسترده در حال حاضر با هزينه اى بالغ بر 25 ميليارد ريال در حال انجام است.
ايوان طلا ايوان طلا و دو ايوان كوچكتر كنار آن كه در شمال روضه مقدسه واقعند، در سال 925 هجرى قمرى هنگام تجديد بناى گنبد و احداث صحن عتيق و گلدسته هاى آن ساخته شد، كه بر فراز آن كتيبه اى به خط ثلث سفيد در زمينه لاجوردى، گرداگرد ايوان ديده مى شود كه متن آن را حديث نورانى: «الا و من مات على حب آل محمد مات شهيدا...» تشكيل مى دهد. پس از اين كتيبه، بدنه ايوان تا دو متر، آراسته به كاشى هاى معرق است و بعد از آن كتيبه سراسرى ديگرى به چشم مى خورد و بالاى آن مقرنس هاى سقف ايوان با خشت هاى طلا پوشيده شده است. ضمنا دو ايوان كوتاه تر در دو طرف ايوان طلا قرار دارد. كه به كاشى هاى معرق آراسته شده است.
ايوان آينه در جانب شرقى حرم مطهر نيز ايوانى مرتفع قرار دارد كه به خاطر آينه كارى آن، به ايوان «آينه» معروف است. در كمربند ايوان، كتيبه اى سراسرى از سنگ مرمر وجود دارد كه به خط ثلث آيه شريفه «الله نور السماوات و الارض..» بر آن نقش بسته است. ميان ايوان و رواق شرقى حرم ايوانچه اى است كه مانند ايوان اصلى با آينه كارى تزيين شده كه بر سر در آن حديث شريف «من زار الفاطمه بقم فله الجنه» اخيراً به خط نستعليق مشكى، خوانده مى شود. اين مجموعه هنرى شگفت انگيز از كارهاى ارزشمند هنرمند مشهور دوره قاجار (استاد حسن معمار قمى) مى باشد كه همزمان با بناى صحن نو، به دستور «ميرزا على اصغر خان اتابك» صدر اعظم بنا شد.
مناره هاى صحن عتيق در صحن عتيق بر فراز ايوان طلا دو مأذنه استوانه اى رفيع قرار دارد. پوشش مأذنه ها كاشى گرهى به شكل مارپيچ است كه در ميان پيچ ها نام هاى مبارك «الله»، «محمد»، «على» به خط بنايى خوانده مى شود. اين مأذنه ها به دستور «محمد حسين خان شاهسون شهاب الملك»، در سال 1285 هجرى قمرى، طلا كارى شد
مناره هاى ايوان آينه برفراز پايه هاى دو طرف ايوان دو مأذنه است كه، از بلندترين بناهاى آستانه مى باشد. در بالاى مأذنه ها كتيبه اى با پهناى حدود يك متر ديده مى شود كه متن آن در يكى از مأذنه ها «لا حول ولا قوه الا بالله العلى العظيم» و در ديگرى «سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اكبر» است. پوشش هر دو مأذنه از بالا تا پايين سرتاسر كاشى گرهى است كه در ميان آن ها نام هاى پروردگار متعال خوانده مى شود.
مأذنه هاى صحن بزرگ دو مأذنه نيز در صحن بزرگ (نو يا اتابك) است كه در روبروى ايوان آينه واقع شده است كه تا سالهاى اخير نيز مؤذنين در بالاى آن ها اذان و مناجات خوانى داشتند. اين دو مأذنه نيز زيبايى خاصى را در صحن ايجاد نموده است.
|
